2.20

 २०. लाईट इमिटिंग डायोड म्हणजे काय ?  LED चे कार्यतत्व स्पष्ट करा. सांकेतिक चिन्ह काढा व उपयोग सांगा .  

लाईट इमिटिंग डायोड (LED ): PN जंक्शन डायोड जो फॉरवर्ड बायस्ड असताना दृश्यमान प्रकाश उत्सर्जित करतो तो LED म्हणून ओळखला जातो.

LED चे चिन्ह वर दाखवले आहे. LED च्या रचनेमध्ये, अर्धवाहक सब्सट्रेटवर N प्रकारचा थर वाढविला जातो आणि P प्रकारचा सेमीकंडक्टर प्रसार प्रक्रियेद्वारे जमा केला जातो. P प्रकारातील अर्धवाहकाच्या होल्सबरोबर N प्रकारच्या सेमीकंडक्टर मधील इलेकट्रोन्स संयोग पावतात म्हणून N प्रकारच्या अर्धवाहका वर  P प्रकारातील अर्धवाहक ठेवले जाते. अधिक प्रकाश परावर्तित करण्यासाठी, तळाशी पृष्ठभाग सोन्याने लेपित केलेला आहे.

कार्यतत्व : जेव्हा LED फॉरवर्ड बायस्ड असते, तेव्हा N क्षेत्रामधील इलेक्ट्रॉन (उच्च ऊर्जा असलेले) P क्षेत्रामध्ये पडतात जेथे ते होल्सबरोबर  (कमी ऊर्जा असलेले) पुन्हा एकत्र होतात. अशा प्रकारे इलेक्ट्रॉन आणि होल्सच्या उर्जेच्या पातळीतील फरकाइतकी ऊर्जा प्रकाशाच्या स्वरूपात बाहेर फेकली जाते. प्रकाशाचा रंग वापरलेल्या सेमीकंडक्टरच्या प्रकारावर अवलंबून असतो. सेमीकंडक्टर गॅलियम आर्सेनाइड (GaAs) इन्फ्रारेड प्रकाश उत्सर्जित करते. Galium Phasphide (GaP) लाल किंवा हिरवा प्रकाश उत्सर्जित करते, gallium arsenide Phasphide (GaAsP) लाल किंवा पिवळा प्रकाश उत्सर्जित करते.

उपयोग :

1) वीज पुरवठा किंवा कोणत्याही इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये पॉवर ऑन इंडिकेटर म्हणून वापरले जाते.

2) डिजीटल इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये डिस्प्ले उपकरण म्हणून वापरले जाते

३) मॅजिक लाइट सिस्टीममध्ये वापरले जाते उदा: डान्सिंग लाईट, रनिंग लाईट.